Τρίτη, 30 Δεκεμβρίου 2014

"Τα φώτα που δεν σβήνουν"

Η παράσταση “Τα φώτα στο βάθος” βασίζεται σε δέκα αφηγήσεις μικρού μήκους της συγγραφέως και μπλόγκερ Niemands Rose (κατά κόσμον Πέλα Σουλτάτου). Πήγα να δω την παράσταση έχοντας βεβαίως ήδη διαβάσει το ομότιτλο βιβλίο, που ήδη βρίσκεται στην τέταρτη έκδοσή του (Απόπειρα). Αυτό λειτούργησε σαν χάντικαπ: αν και φρόντισα να μη μάθω ποια κείμενα διασκευάστηκαν και δραματοποιήθηκαν από τη σκηνοθέτιδα Ester Gonzalez, θα αναγνώριζα χαρακτήρες, πλοκές, πρόσωπα και πράγματα. Από την άλλη, ακριβώς επειδή ήμουν εξοικειωμένος με τα κείμενα, μπόρεσα να εστιάσω στην παράσταση την ίδια.

Η παράσταση είναι αρθρωμένη σπονδυλωτά, γύρω από μια παρέα που βρίσκεται πάνω σε ένα όριο γεωγραφικό, καλοκαίρι σε μια παραλία στη νότια Κρήτη, εκεί όπου υποτίθεται ότι τελειώνει η Ευρώπη και αρχίζουν τα θαλάσσια χέρσα που τη χωρίζουν από την Αφρική. Η παρέα αναρωτιέται όχι αν υπάρχουνε τα φώτα στο βάθος, δηλαδή στη Λιβύη, αλλά κατά πόσον είναι ορατά από εκεί όπου βρίσκονται. Τα δέκα επεισόδια της παράστασης μοιάζουν να αφορμώνται κατά κάποιον τρόπο από αυτή τη διερώτηση: όσοι βρισκόμαστε στο όριο, είμαστε πράγματι μακριά από αυτό που βρίσκεται “απέναντι”, αυτό που βρίσκεται πέρα από το όριο; Είναι πράγματι διαφορετικό το εκεί στο βάθος από το εδώ μας;

Τα δέκα επεισόδια της παράστασης προσεγγίζουν, το καθένα με τον δικό του λοξό τρόπο, την έννοια του ορίου. Τολμώ μάλιστα να εικάσω ότι επιλέχτηκαν με αυτόν τον γνώμονα: κάτι τελειώνει εδώ, απέναντι υπάρχει κάτι άλλο. Μόνον που το άλλο δεν είναι τόσο αλλιώτικο και σίγουρα δεν βρίσκεται τόσο μακριά. Η φρόνηση και η τρέλα, η έκσταση και η φθορά, η παρουσία και η η παντοειδής απώλεια, η ζωή και ο θάνατος (το κατεξοχήν “απέναντι”), η ευμάρεια κι ο ξεπεσμός, το αρσενικό και το θηλυκό, το πριν και το τώρα — όλα τα ζεύγη φαντάζουν σαν να τα χωρίζει το Λιβυκό Πέλαγος, σαν να μη διακρίνεται το δεύτερο μέλος του ζεύγους, τα φώτα του, από το πρώτο. Κι όμως, τα φώτα υπάρχουνε στο βάθος και, αν δεν διακρίνονται, αυτό είναι θέμα “καιρικών συνθηκών” και μόνο.

Η παράσταση είναι φτιαγμένη με φαινομενικώς απλά υλικά, ιδίως στο σκηνικό της μέρος, αλλά πρόκειται για απατηλώς απλά υλικά. Οι φωνές των τεσσάρων ηθοποιών κάποτε είναι οι φωνές των ίδιων των χαρακτήρων, ενώ κάποτε αναλαμβάνουν να περιγράψουν ή και να αφηγηθούν σε πλάγιο λόγο και γίνονται απλώς ηχώ, φώτα που κανονικά δεν ακούγονται. Οι ηθοποιοί άλλοτε δρουν, άλλοτε εξιστορούν — κάποτε και τα δύο μαζί ταυτόχρονα.

Ο συνδυασμός αυτός μίμησης και αφήγησης δουλεύει αποτελεσματικά. Οι θεατές παροτρυνόμαστε στην αρχή να κλείσουμε τα μάτια, σχεδόν παραδοξολογικά, αν θέλουμε να δούμε φώτα. Κατόπιν ίσως ακούμε ιστορίες που αφηγούνται τα μέλη της παρέας στη νότια Κρήτη, ίσως πάλι να ζωντανεύουν μπροστά μας αυτές οι ιστορίες μόνο και μόνο για να ξαναγίνουν παραμύθι: όπως οι άνθρωποι και ο κόσμος τους στο βάθος, στη Λιβύη. Ωστόσο, όπως στα κείμενα έτσι και στο πώς είναι στημένη η παράσταση, τα όρια παραμένουν ελαστικά και οι αποστάσεις αποδεικνύονται κοντινότερες. Για μένα αυτό είναι επίτευγμα της σκηνοθέτιδος: να αποδώσει την ακροβασία των κειμένων ως ακροβατική δραματική πράξη και ενίοτε να την επεκτείνει και να την καταστήσει και τολμηρότερη.

Δεν είμαι ειδικός να μιλήσω για τους ηθοποιούς, ωστόσο αισθάνθηκα ότι ενσάρκωσαν τους έκκεντρους χαρακτήρες με ιδανικό τρόπο. Η μουσική των Lost Bodies ήταν επίσης ιδανική: ταυτίζεται με το δραματικό αποτέλεσμα συντελώντας παράλληλα σε αυτό, χωρίς να καπελώνει τα δρώμενα αλλά και χωρίς να λειτουργεί σαν απλό χαλί.

Όσοι δεν έχουνε διαβάσει ακόμα το βιβλίο, σίγουρα θα απολαύσουν την παράσταση, όσοι ήδη είναι εξοικειώμενοι με τα Φώτα στο βάθος, δε θα τα δουν απλώς ευδιάκριτα κι ολοζώντανα μπροστά τους αλλά θα τα δουν, ας πούμε, με άλλα μάτια.

Τετάρτη, 24 Δεκεμβρίου 2014

Κριτική θεάτρου για "Τα φώτα στο βάθος" από την Δήμητρα Αδάμη

Μια παράσταση για το διαφορετικό, το αποκλίνoν στοιχείο που βρίσκεται μακριά, αλλά συνάμα τόσο κοντά μας.  

της Δήμητρας Αδάμη       

Η θεατρική εταιρεία Έβδομη Θύρα, που ανεβάζει έργα σύγχρονων συγγραφέων, παρουσιάζει την καινούργια της παράσταση, με το γενικό τίτλο Τα φώτα στο βάθος που βασίζεται στο πρώτο βιβλίο της γνωστής blogger και αρθρογράφου Niemands Rose. Το βιβλίο, που γνώρισε μεγάλη αποδοχή το 2013 όπου εκδόθηκε, αποτελείται από διηγήσεις μικρού μήκους κάποιες εκ των οποίων έχουν επιλεγεί για να παρουσιαστούν σ’αυτό το ανέβασμα του έργου.

«Κλείσε τα μάτια» η πρώτη φράση που ακούγεται από τους ηθοποιούς που μας υποδέχονται καθισμένοι στους ξύλινους πάγκους του σκηνικού και μας καλούν να δούμε πέρα μακριά απ’τα νότια παράλια της Κρήτης, όπου τοποθετείται η πρώτη ιστορία, τα φώτα της Λιβύης. Ίσως γιατί με κλειστά τα μάτια βλέπουμε και αποδεχόμαστε καλύτερα εκείνο το μακρινό και διαφορετικό από εμάς που βρίσκεται όμως τόσο κοντά μας.
Οι τέσσερις πρωταγωνιστές επί σκηνής μας αφηγούνται εναλλάξ το υλικό των ιστοριών που θίγουν σκληρά θέματα της σύγχρονης ελληνικής, αλλά και παγκόσμιας εν τέλει πραγματικότητας όπως ο ρατσισμός, η ομοφυλοφιλία, η ψυχική νόσος που ίσως φτάσει και στο έγκλημα, η αστυνομική βία, η αλλοτρίωση των σχέσεων αλλά και η απέραντη μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου που τα ιδεώδη του καταρρέουν κι εκείνος ανύμπορος να το αντέξει βυθίζεται ολοένα και περισσότερο στην αβεβαιότητα. Η όμορφη σκηνοθεσία της Esther Andre Gonzalez μας καλεί μέσα από τις πολύ δυνατές ερμηνείες της Αντωνίας Γιαννούλη, του Μάνου Καναβού, της Ιζαμπέλα Κογεβίνα και του Κώστα Φαλελάκη να ταξιδέψουμε στο διαφορετικό, τον «άλλο» άνθρωπο που αναβοσβήνει κι αυτός σαν ένα φωτάκι στο βάθος μιας αλλοτριωμένης και σκληρής κοινωνίας.

Σάββατο, 20 Δεκεμβρίου 2014

Είδαμε τα απολαυστικά κι ευρηματικά Φώτα στο Βάθος [Κριτική θεάτρου από τον Ιωσήφ Πρωιμάκη για το Popaganda]

Υπάρχει το γνωστό ρητό που λέει για τα φώτα στο βάθος και το πώς μπορούν να είναι η ελπίδα του τέλους στο τούνελ για τον ρομαντικό, ή το τρένο που έρχεται κατά πάνω μας για τον απαισιόδοξο, κι υπάρχει βέβαια συνήθως και ο παρατηρητής, που κάνει απλά στο πλάι για να δει τη μεγαλύτερη εικόνα: δυο κρετίνους να στέκουν στη μέση των γραμμών, ανήμποροι να κάνουν ούτε πίσω ούτε μπροστά. Εκεί πλάι στον παρατηρητή φαίνεται να στέκεται κι η Niemands Rose, κοιτώντας την ανθρώπινη κατάσταση και περιγράφοντάς την με τη γλαφυρή λεκτική εφευρετικότητα που την είχε κάνει διαδικτυακό σελέμπριτι πίσω στην λίθινη εποχή της ελληνικής μπλογκόσφαιρας, κοιτώντας την όμως όχι με την κλινική αποστασιοποίηση του παρατηρητή, αλλά με τη θέρμη της συμπόνοιας του θλιμμένου ουμανιστή.
Βασισμένο σε μια χούφτα μόνο απ’ τα 38 διηγήματα της ομότιτλης συλλογής «αφηγήσεων μικρού μήκους» όπως προτιμά να χαρακτηρίζει τα κείμενά της η συγγραφέας, Τα Φώτα στο Βάθος είναι εννιά ιστορίες λιγότερο ή περισσότερο αλλόκοτες, συν μία αρκούντως σουρεαλιστική για να σε μπάσει στο υπερβατικό πνεύμα της παράστασης στην αρχή, κι ύστερα να σε επαναφέρει στην καθημερινή σου πραγματικότητα όταν έρθει η ώρα για το φινάλε. «Ποια είναι η πιο δυνατή στιγμή στη ζωή για ‘σένα;» σε ρωτούν οι τέσσερις ερμηνευτές στην αρχή της παράστασης, απλωμένοι στο παγκάκι που έχει ως βασικό σκηνογραφικό της εργαλείο η σκηνοθέτιςEsther Andre Gonzalez, κι η έμφαση είναι στο «για ‘σένα». Κι ό,τι κι αν σου ‘χει έρθει στο μυαλό, οι ηθοποιοί της σπεύδουν να σ’ το ανατρέψουν, με όπλο τους τη σαγηνευτική αφήγηση της Niemands Rose, που σε γητεύει με την ειδυλλιακή απεικόνιση μιας μακρινής, σχεδόν εξωτικής καθημερινότητας, πριν την ανατρέψει η ασχήμια της ποιητικότητας που έχει η τραγική ειρωνεία, κι αυτή τη λυσσασμένη κακεντρέχεια του γαμημένου κάρμα, που σου αναποδογυρίζει τα συναισθήματα και σου μεγαφωνίζει αλύπητα το γέλιο που ρίχνουν οι θεοί, όταν ακούν για σχέδια ανθρώπων. 
Από τον λάγνο άλτη του επί κοντώ που ψάχνει χρυσά κλουβιά να υποκαταστήσουν τα χρυσά του μετάλλια, ως τον νεαρό Ισπανό που καταλήγει νεκρός στο Λονδίνο από ένα λάθος, κι απ’ την μικροαστή ναρκισίστρια νυμφομανή που καταπιέζεται, νυμφεύεται, νοικοκυρεύεται και διαολοστέλνεται, ως την καταθλιπτική κλεπτομανή που ανήμερα των Χριστουγέννων καταρεζιλεύεται, δέκα στο σύνολο ξεχωριστές και ιδιαίτερες περιπτώσεις αλληγορικής προσέγγισης του παραλογισμού που αποκαλούμε κόσμο μας, η συλλογή του σπονδυλωτού σού παραθέτει μερικές μικρές, απτές, τοπικές αλλά κι εντελώς οικουμενικές εκδοχές του κοσμικού παράδοξου, σε σύντομη, αλλά και φουλ εθιστική συσκευασία. Και σε καλεί να αναρωτηθείς αν είχες δει ποτέ «τα φώτα». Φώτα, που ανάβουν στα παράθυρα ανθρώπων στην απέναντι πολυκατοικία, στη διπλανή πόρτα, στην παραπίσω αυλή, ανθρώπων που ξέρεις ότι ξέρουν κάτι που δεν ξέρεις, ένα κομμάτι της ζωής που εσύ δεν το ‘χεις δει, κι ίσως δεν θέλεις κιόλας.
Κάπως σαν ο Κόκκινος Κύκλος να συναντά τη Ζώνη του Λυκόφωτος και να συζητούν για την τοξική λίμνη που κρύβεται κάτω απ’ την ετοιμόρροπη εξέδρα που έχουν στήσει οι κοινωνίες μας για να χαζεύουν τη ζωή μας να γκρεμίζεται, η θεατρική ομάδα της Έβδομης Θύρας χτυπάει φλέβα χρυσού με την σκηνοθεσία της Esther Andre Gonzalez. Πασπαλίζοντάς τη με στιγμές σκηνοθετικής ιδιοφυΐας στην οικονομία και την απεικόνιση, η Gonzalez παίρνει μια παράσταση που θα μπορούσε εύκολα να ντεραπάρει απ’ τη στατικότητα της αφήγησης και το υπαρξιακό της μαύρο, και ζωντανεύει στη σκηνή όχι μονάχα καταστάσεις που περιγράφει και συναισθήματα που ενεργοποιεί το κείμενο, αλλά ολόκληρα κοινωνικά καρκινώματα που οι λέξεις του μονάχα αγγίζουν. Επιπλέον, με την ερμηνευτική τους λιτότητα, την πλαστικότητα στην κινησιολογία και μπόλικη χιουμοριστική εφευρετικότητα, οι Αντωνία ΓιαννούληΜάνος ΚαναβόςΙζαμπέλα Κογεβίνα και Κώστας Φαλελάκης απογειώνουν το από-μαύρο-έως-κατίμαυρο χιούμορ που κρύβεται ανάμεσα απ’ τις γραμμές των κειμένων της Niemands, μπολιάζοντας με σπάνια ανθρωπιστική ευαισθησία ιστορίες που σε άλλα χέρια θα μπορούσαν να σε πνίξουν στην απελπισία. Αλλά εδώ σε αποχαιρετούν με μια μικρή αισιοδοξία. Ασχέτως απ’ το πόσο καταφέρνει να δεις τα φώτα, κι ακόμα περισσότερο το τι κρύβουν από πίσω τους.

Παρασκευή, 19 Δεκεμβρίου 2014

«Τα φώτα στο βάθος» ανάβουν στο Από Μηχανής Θέατρο…[Κριτική θεάτρου από την Ζωή Νικολάου για το Music Corner]

Γράφει η Ζωή Νικολάου
Φωτογράφηση: Ματίνα Φουντούλη
Μια συλλογή αφηγήσεων ζωντανεύει μπροστά στο κοινό… Ένα βιβλίο που δεν ανήκει σε καμιά Ελληνική λογοτεχνική παράδοση. Οι ιστορίες αν και αυτοτελείς έχουν άμεση νοηματική σύνδεση, προσεγγίζοντας την κοινωνική παθογένεια από όλες τις οπτικές γωνίες. Και κυρίως αυτή του θεατή. Πόσο ανοιχτά είναι τα μάτια μας σε γεγονότα που συμβαίνουν στη διπλανή πόρτα; Πώς ορίζουμε τη «διπλανή πόρτα»; Είναι αυτή του από κάτω διαμερίσματος ή αυτή των διπλανών ή και μακρινών συνόρων; H Νiemands Rose, μια από τις καλύτερες και γνωστότερες μπλόγκερ (διατηρεί το μπλογκ «Του κανενός το ρόδο»), διηγείται στο ομώνυμο βιβλίο “Τα φώτα στο βάθος, καθημερινές… ειδήσεις! Πράγματα που οι περισσότεροι αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι ως «νέα», συμβαίνουν, εκτυλίσσονται, διαδραματίζονται, γίνονται δίπλα μας. Εμείς, πόσο δίπλα τους είμαστε;
ta fota sto vathos theatro 2014 12 004 600x399 «Τα φώτα στο βάθος» ανάβουν στο Από Μηχανής Θέατρο...
Μπαίνοντας στην αίθουσα, οι ηθοποιοί ήταν ήδη εκεί. Καθισμένοι σ’ έναν πάγκο που αργότερα θα ‘παιζε κι αυτός το ρόλο του. Ο ένας δε, ήταν και ταξιθέτης! Αυτή η αμεσότητα και η αμηχανία που προκαλεί, ήταν και το πρώτο βήμα μύησης στο θέμα της παράστασης: Τους ανθρώπους. Η πρώτη φράση…: «Κλείσε τα μάτια…».
Νύχτα… Νότια παράλια της Κρήτης… Τέσσερις φίλοι προσπαθούν να δουν τα φώτα της Λιβύης… Έτσι ξεκινά η ιστορία. Η αναζήτηση στις ανθρώπινες αδυναμίες μέσα από δέκα διηγήσεις. Η εναλλαγή των ιστοριών ταυτίζεται με την αλλαγή αφηγητή και πρωταγωνιστών μεταξύ των τεσσάρων πρωταγωνιστών. Μια ιστορία για την ομοφυλοφιλία, μία για τον κοινωνικό αποκλεισμό, μία για τα μυστικά, μια για την ανασφάλεια, μια για το ψέμα, μια πραγματική κι άλλη μια, κι άλλη μια… Δεν θα μπορούσαμε να φλυαρήσουμε επί του συγκεκριμένου για την κάθε αφήγηση μιας και είναι ξεχωριστή και συνάμα ενταγμένη θεματικά σε μερικές αλληγορικές προτάσεις: “Φαίνονται τα φώτα; Τα δες ποτέ; Μπορεί να τα δες και να μην το θυμάσαι». Τα «φώτα» είναι οι άνθρωποι γύρω μας; Τους βλέπουμε πραγματικά; Tι έχουν μέσα τους; Θέλουμε να τους δούμε; Ή μήπως μας βολεύει το αντίθετο;
ta fota sto vathos theatro 2014 12 011 600x399 «Τα φώτα στο βάθος» ανάβουν στο Από Μηχανής Θέατρο...
Οι εκφράσεις των προσώπων, πολύ έντονες. Σαν τις ερμηνείες τους. Και ακριβώς επειδή, όπως και οι αφηγήσεις έτσι και οι ρόλοι εναλλάσσονται κατά τη διάρκεια της παράστασης, είναι απόλυτα κατανοητό το ότι ο κάθε άνθρωπος έχει πολλές εκφάνσεις. Και σε μια κοινωνία με τόσους ανθρώπους, είναι πολύ δύσκολο να συνειδητοποιήσουμε, πόσο μάλλον να αποδεχθούμε και να συμβιώσουμε με τις διαφορές μας. Ακόμα δυσκολότερο, να αφιερώσουμε χρόνο και φαιά ουσία στο να ασχοληθούμε με αυτές και να δούμε τον εαυτό μας στον «Άλλον». Μέσα στην αδικία και την κοινωνική ανισότητα που έχουν επικαλύψει, ως και αντικαταστήσει, την αγάπη και την κατανόηση.
ta fota sto vathos theatro 2014 12 015 600x399 «Τα φώτα στο βάθος» ανάβουν στο Από Μηχανής Θέατρο...
Συναντήσαμε τους πρωταγωνιστές μετά το τέλος του έργου και ομολογώ ότι οι προβληματισμοί ήταν τόσο έντονοι, που θα ήταν άσκοπο να μεταφέρουμε αυτολεξεί τη συζήτησή μας. Οι ίδιοι μας μίλησαν για το έργο και τους αυτοσχεδιασμούς που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκειά του. Μας εξομολογήθηκαν ότι ο καθένας ξεχώριζε μια άλλη ιστορία αλλά ότι όλοι μαζί διάλεξαν ποιες θα δραματοποιήσουν καθώς και το ότι η υποδοχή που μας έκαναν επί σκηνής, εντασσόταν στα πλαίσια της οικειότητας που έπρεπε να επιτευχθεί μεταξύ μας… «Άλλωστε, αυτό είναι και το νόημα…», μας λέει η Αντωνία Γιαννούλη.
Η Αντωνία Γιαννούλη, ο Μάνος Κανναβός, η Ιζαμπέλλα Κογεβίνα, ο Κώστας Φαλελάκηςείναι ο βραζιλιάνος που δολοφονήθηκε ως τρομοκράτης, η μοναχική γειτόνισσα, ο κομπλεξικός σύζυγος και η φραγκάτη σύντροφος, η διπολική κοπέλα και ο ομοφυλόφιλος γνωστός. Είναι εγώ κι εσύ κι ο φίλος και ο άγνωστος…
ta fota sto vathos theatro 2014 12 027 600x399 «Τα φώτα στο βάθος» ανάβουν στο Από Μηχανής Θέατρο...
Στο Από μηχανής θέατρο και σε σκηνοθεσία Esther Andre Gonzalez, μπορεί ο καθένας να αντιληφθεί πόσο απομυθοποιείται το τεχνητό ενδιαφέρον για το συνάνθρωπο και να  συνειδητοποιήσει ότι η χειρότερη κοινωνική παθογένεια, είναι η αδιαφορία για τα φώτα που οι άνθρωποι απεγνωσμένα αναβοσβήνουν και ελάχιστοι δίνουν σημασία.
ta fota sto vathos theatro 2014 12 025 600x399 «Τα φώτα στο βάθος» ανάβουν στο Από Μηχανής Θέατρο...
Λεπτομέρειες για τη παράσταση, δείτε στο σχετικό δελτίο τύπου
Δείτε αποκλειστικές φωτογραφίες του MusicCorner.gr από τη παράσταση